Begrippenlijst over drukproeven en ontwerpgoedkeuring
Deze begrippenlijst verklaart de woorden die bij drukproeven en ontwerpgoedkeuring horen: de termen op drukproeven, opdrachtbonnen en vastleggingen van akkoorden, geschreven voor zowel drukwerkinkopers als medewerkers van drukkerijen. De definities zijn per letter gegroepeerd; met de letterlinks spring je direct naar een groep.
0–9
- 3D-proef
- Een interactief digitaal model van een afgewerkt drukwerkproduct, waarmee een klant het product kan draaien, materialen en afwerking kan bekijken en het ontwerp in context kan goedkeuren voordat de productie begint. Een 3D-proef is een vorm van digitale proef die het eindproduct laat zien.
A
- Afloop
- Ontwerp dat doorloopt tot voorbij de snijlijn, zodat er na het snijden geen onbedrukte rand zichtbaar is. Meestal 3 mm, al verschilt dat per converter en per proces.
- Akkoord
- De vastgelegde handeling waarmee een proef wordt goedgekeurd. Een sterk akkoord koppelt een goedkeurder met naam aan een specifieke versie van de proef op een specifiek moment, met de reikwijdte van de goedkeuring erbij.
B
- Blauwdruk (blueline)
- Een eenkleurige inslagproef die vroeger werd gebruikt om paginering, vouwen en positie te controleren, niet de kleur. Het moderne equivalent is een plotterproef of inslagproef.
- Blinddruk
- Een gepreegd vlak zonder inkt of folie erop, zodat het ontwerp puur als verhoogd reliëf in het materiaal te zien is.
C
- CMYK
- De vier procesinkten (cyaan, magenta, geel en key/zwart) die samen een breed scala aan kleuren weergeven. Een subtractief systeem, anders dan het additieve RGB van een scherm.
- Contactchip
- Het gouden of zilveren contactplaatje van een smartcard of betaalkaart. ISO/IEC 7816-2 legt vast waar de contacten op de voorkant zitten, 10,25 tot 19,87 mm van de linkerrand en 19,23 tot 28,55 mm van de bovenkant, en de plaatjes zijn er in versies met 6 en 8 contacten.
- Contractproef
- Een gemeten, gekalibreerde proef die beide partijen accepteren als kleurstandaard voor de opdracht. Gemaakt op een geprofileerd apparaat dat de drukconditie simuleert, meestal met een meetstrook die je aan de tolerantie kunt toetsen.
- CR80
- De naam in de kaartenindustrie voor de ID-1-kaart volgens ISO/IEC 7810: 85,60 × 53,98 mm (3,370 × 2,125 inch), 0,76 mm dik, met hoeken van 3,18 mm. Creditcards, betaalpassen, ID-kaarten, hotelsleutelkaarten en cadeaukaarten hebben dit formaat.
D
- Delta E
- Een getal dat het verschil tussen twee kleuren uitdrukt. Wordt gebruikt om kleurtolerantie zo vast te leggen dat drukker en klant die kunnen controleren in plaats van erover te discussiëren.
- Diepzwart
- Een dieper zwart dat ontstaat door proceskleuren onder het volle zwart te drukken, in plaats van alleen zwart te drukken. Gebruikt voor grote egale vlakken; moet binnen de grenzen voor de totale inktdekking blijven.
- Digitale proef
- Elke proef die als bestand wordt geleverd in plaats van als fysiek gedrukt vel: een PDF, een afbeelding of een interactief 3D-model. Snel en goedkoop, en betrouwbaar voor inhoud, lay-out en specificaties, terwijl een contractproef de gekalibreerde kleur vastlegt.
- Drukken met variabele data
- Drukwerk waarbij elementen zoals namen, codes of afbeeldingen per exemplaar verschillen binnen één oplage, aangestuurd door een databron. Veel gebruikt voor kaarten, direct mail en gepersonaliseerde verpakkingen.
- Drukklaar
- Een bestand dat door de preflight is gekomen en geen verdere correctie nodig heeft: de juiste kleurruimte, ingesloten lettertypen, voldoende afloop, een passende resolutie en een correcte laag voor de stanstekening.
- Drukproef
- Het document dat ter goedkeuring naar een klant gaat, met het ontwerp op elk bedrukt vlak plus specificaties, kleuropbouw, afwerking, versie en een akkoordvak.
- Drukproefcontrole
- Het controleren van het ontwerp op een proef vóór de productie: de drukker maakt van het ontwerp een proef zoals het gedrukt gaat worden, en de klant en de prepress controleren tekst, lay-out, kleuren, afwerkingen en specificaties aan de hand van de order, en keuren de proef daarna goed of vragen om wijzigingen.
- Drukwerkveredeling
- Elke afwerking bovenop de inkt waardoor een stuk drukwerk het licht vangt of voelbaar wordt: hotfoil of koudfolie, vlakke spot-UV of reliëflak, metallic inkten, preeg en verdiepte preeg, speciale laminaten en lasergravure. Elke veredeling heeft een eigen laag of kanaal in het ontwerp nodig dat precies aangeeft waar ze komt.
F
- Fogra
- Een reeks Europese karakteriseringsdata en normen voor drukwerk van het onderzoeksinstituut Fogra, gebruikt om drukcondities en toleranties voor contractproeven vast te leggen, bijvoorbeeld Fogra51 voor gestreken papier.
- Foliedruk
- Het aanbrengen van metallic of gepigmenteerde folie op een materiaal met een verwarmde stempel onder druk. Kenmerkend is de richtingsafhankelijke reflectie, en daarom is folie moeilijk te beoordelen op een platte proef.
G
- Goedkeuring aan de pers
- Aanwezig zijn bij de pers terwijl een opdracht op kleur wordt gebracht, om vellen uit de lopende productie goed te keuren. De nauwkeurigste goedkeuring die er is, en de duurste in tijd en perscapaciteit.
- GRACoL
- Een veelgebruikte Noord-Amerikaanse drukkarakterisering (General Requirements for Applications in Commercial Offset Lithography) die een standaard drukconditie vastlegt die een uitvoerprofiel op een proef kan simuleren.
- Grammage (g/m²)
- Gram per vierkante meter: de standaard metrische maat voor het gewicht van het materiaal. Een handige vuistregel voor gevoel en stevigheid, al telt bij karton de dikte net zo zwaar.
H
- Herdruk
- Een opdracht opnieuw produceren nadat de eerste oplage is afgekeurd of fout blijkt. De kosten gaan verder dan het materiaal, omdat een herdruk perscapaciteit opslokt die al aan een andere opdracht is verkocht.
- Hulplijn (keyline)
- Een dunne omtreklijn op een proef die de positie of de grens van een element aangeeft, zoals een vouw, een venster of een afwerkingszone. Wordt niet meegedrukt, tenzij uitdrukkelijk anders is aangegeven.
I
- ICC-profiel
- Een gestandaardiseerd bestand dat het kleurgedrag van een apparaat of drukconditie beschrijft, waarmee kleurbeheer kleur voorspelbaar omzet tussen opname, scherm, proef en pers.
- Inrichten van de pers
- Het instelwerk en het materiaal dat nodig is om een pers zover te krijgen dat hij verkoopbare vellen levert. Een belangrijk deel van de reden waarom een herdruk veel meer kost dan de vellen die hij oplevert.
- Inslag
- Het rangschikken van pagina's of onderdelen op het drukvel, zodat na drukken, vouwen en snijden alles op de juiste plek en in de juiste volgorde staat. Een interne zaak van de prepress, niet iets voor de klant.
- ISO 12647
- De internationale normenreeks voor procesbeheersing in de druk. ISO 12647-7 legt de eisen voor contractproeven vast. De controle gebeurt door een standaardmeetwig te meten en de meetwaarden aan de toleranties te toetsen; ISO 3664 legt de kijkomstandigheden vast.
K
- Kaartdrager
- Het bedrukte stuk papier waarop een plastic kaart wordt verstuurd of gepresenteerd: een gevouwen mailer, een afpelbare ophangverpakking of een vel met gekoppelde kaart (match-and-attach) en een scheurstrip. De kaart zit in insteeksleuven, hoekzakjes of op lijmpunten, en het ontwerp van de drager moet die zone vrijlaten.
- Kleurbeheer
- Het werken met apparaatprofielen, kalibratie en vastgelegde kijkomstandigheden, zodat kleur zich voorspelbaar gedraagt tussen opname, scherm, proef en pers. Het maakt het verschil tussen scherm en drukwerk begrensd en bekend.
L
- Lak
- Een transparante laag die op de pers wordt aangebracht voor bescherming of effect. Verkrijgbaar in glans, mat of satijn, en vlakdekkend of partieel.
- Lamineerplaat
- De gepolijste of gezandstraalde stalen plaat waartegen een plastic kaart in de lamineerpers wordt geperst. De ruwheid, uitgedrukt in micrometers Ra, bepaalt de afwerking: een spiegelplaat geeft glans, een gestraalde plaat geeft mat of frosted.
- Lamineren
- Het hechten van een kunststoffolie op een bedrukt vel voor bescherming en uitstraling. Glans maakt kleuren dieper en hoge lichten scherper, mat verzacht ze, en soft-touch geeft een diep, fluweelzacht oppervlak.
- Lichte zone
- De lege marge die aan weerszijden van een barcode nodig is, zodat scanners hem kunnen lezen. Ontwerp dat erin doorloopt, is een veelvoorkomende en dure fout op verpakkingen.
- Looprichting
- De overheersende richting van de vezels in papier of karton. Tegen de looprichting in vouwen geeft eerder breuk, dus voor gevouwen en gebonden werk wordt de looprichting voorgeschreven.
M
- Magneetstrip
- De magneetband op de achterkant van een kaart die gegevens bevat in twee of drie sporen. Een magneetstrip met 3 sporen is 12,70 mm (1/2 inch) breed, en ISO/IEC 7811 begrenst hoe ver onder de bovenrand hij mag zitten. HiCo-strips, meestal zwart, zijn beter bestand tegen per ongeluk wissen dan LoCo-strips, meestal bruin.
- Materiaal
- Het materiaal waarop wordt gedrukt: papier, karton, kunststof, folie, textiel, metaal of composiet. De kleur, de structuur en het absorptievermogen ervan beïnvloeden elk gedrukt en afgewerkt resultaat.
- Mockup
- Een visuele weergave van een product voor presentaties, pitches of marketing. Gemaakt om aantrekkelijk te ogen, en daardoor het juiste materiaal voor marketing, terwijl de proef het stuk is waarvoor een klant tekent.
- Moiré
- Een ongewenst interferentiepatroon dat ontstaat als rasters onder de verkeerde hoeken over elkaar vallen, of als een gerasterd beeld opnieuw wordt gescand. Een aandachtspunt voor prepress en rastering.
N
- Natte proef
- Een proef die op de productiepers of op een proefpers wordt gedrukt, met de echte inkten en het echte materiaal. De nauwkeurigste weergave van het eindresultaat, en de duurste en traagste om te maken. Ook wel persproef genoemd.
O
- Ontwerpgoedkeuring
- De formele stap waarin een klant een proef beoordeelt en akkoord geeft voor productie. Een volledige goedkeuring legt vast wie heeft goedgekeurd, welke versie van de proef, wanneer, en waar de goedkeuring betrekking op heeft.
- Ontwerpproef
- Een vroege proef die de ontwerprichting, lay-out en inhoud bevestigt voordat het technische prepresswerk begint. Daarmee staat vast wat het stuk zegt en hoe het eruitziet, niet hoe het wordt geproduceerd.
- Overdruk
- De ene inkt over de andere drukken in plaats van het vlak eronder uit te sparen. Juist voor zwarte tekst op kleur; een veelvoorkomende bron van fouten als het per ongeluk op witte of lichte elementen wordt toegepast.
P
- Packshot
- Een strakke productfoto of productweergave, meestal op een effen achtergrond, voor webshops, catalogi en retailmedia. Marketingmateriaal, gemaakt om het product te verkopen.
- Pantone / PMS
- Het Pantone Matching System, een gestandaardiseerde referentie voor steunkleuren om kleur bij verschillende leveranciers eenduidig vast te leggen. De referenties verschillen tussen gestreken en ongestreken papier, dus het achtervoegsel telt.
- PDF-proef
- Een proef die als PDF wordt aangeleverd. De standaard in de branche: precies, uitwisselbaar en vertrouwd, maar plat, en daarom worden constructie en afwerking er vaak verkeerd op ingeschat.
- Preflight
- Een automatische technische controle van een bestand vóór de productie: resolutie, lettertypen, kleurruimten, afloop, inktdekking, steunkleurkanalen. Die vangt productiefouten op, geen inhoudelijke fouten.
- Prepress
- Alles tussen het ontvangen van het ontwerp en het zetten van het beeld op plaat of pers: preflight, correctie, kleurscheiding, trapping, inslag en drukproeven.
- Puntvergroting
- De neiging van rasterpunten om groter te drukken dan bedoeld doordat de inkt in het materiaal uitloopt, waardoor middentonen donkerder worden. Wordt gecompenseerd in de prepress en door het uitvoerprofiel.
R
- Register
- De uitlijning van het ene gedrukte of afgewerkte element op het andere: inkt op inkt, folie op druk, preeg op ontwerp. Een registerfout is een klassiek twistpunt bij veredeld drukwerk.
- Reliëfdruk
- Een afwerkingstechniek die met een stempelpaar van patrijs en matrijs een ontwerp in reliëf boven het oppervlak van het materiaal brengt. Een preeg kan één of meerdere niveaus hebben, of gesculpteerd zijn.
- RGB
- Het additieve kleurmodel van rood, groen en blauw dat schermen gebruiken. Bestanden voor drukwerk worden normaal omgezet naar CMYK, plus de steunkleuren die het ontwerp gebruikt; achtergebleven RGB-elementen zijn een veelvoorkomende melding bij de preflight.
S
- Schuurvast laminaat
- Een mat of satijnen laminaat dat speciaal is gemaakt om strepen en schuurplekken bij hantering en transport te weerstaan. Veel gebruikt op donkere verpakkingen, waar schuurplekken op gewone matte folie sterk opvallen.
- Sleutelhanger
- Een klein bedrukt label aan een sleutelring, vaak met een chip erin voor toegang tot deuren of om te betalen. Het template voor PVC-sleutelhangers in de Proof Kit van Proofscene is 50 x 30 mm, met een gat voor de ring; in het ontwerp van een sleutelhanger blijven tekst en logo's vrij van dat gat en van de snijrand.
- Snijlijn
- Het eindformaat van het product na het snijden, en de lijn waarop het vel wordt gesneden. Niet te verwarren met de afloop, die erbuiten doorloopt, en de veiligheidsmarge, die erbinnen ligt.
- Snijtekens
- Dunne lijntjes buiten het ontwerp die aangeven waar het vel wordt gesneden. Ook wel snijmarkeringen genoemd.
- Soft-touch laminaat
- Een laminaat met een fijne matte structuur dat fluweelzacht aanvoelt en het oppervlak een diepe uitstraling met iets minder verzadigde kleuren geeft. Het gevoel is een groot deel van de aantrekkingskracht, en met een monster heeft de klant het zelf in handen.
- Softproof
- Een proef die op een scherm wordt beoordeeld in plaats van op papier. Betrouwbaar voor kleur binnen een omgeving met kleurbeheer: een gekalibreerd scherm, het juiste uitvoerprofiel en gecontroleerde kijkomstandigheden.
- Spot-UV
- Een glanzende lak die met UV wordt uitgehard en op gekozen vlakken wordt aangebracht in plaats van op het hele vel. Het meest effectief op matlaminaat of soft-touch laminaat, en de afwerking die klanten op basis van een platte proef het vaakst overschatten.
- Stansen
- Materiaal in een vorm snijden met een stansvorm van bandstaal, een rotatiestans of een laser. Op de proef vastgelegd door de stanstekening.
- Stanstekening
- Een vectortemplate met de snij-, ril-, perforatie- en lijmlijnen van een gestanst of gevouwen product. Staat op een proef alleen om de positie aan te geven; de stanstekening mag nooit worden meegedrukt.
- Steunkleur
- Een inkt die op een vastgelegde kleur is gemengd en vanaf een eigen plaat wordt gedrukt, in plaats van opgebouwd uit proceskleuren. Gebruikt voor merkkleuren, metallics, fluorescerende kleuren en dekkend wit.
T
- Totale inktdekking
- De som van alle inktpercentages op de plek in een beeld met de hoogste inktdekking, begrensd door materiaal en proces om overzetten en droogproblemen te voorkomen.
- Trapping
- Aangrenzende kleuren iets laten overlappen (overvullen), zodat kleine registerafwijkingen op de pers geen witte spleet tussen de kleuren laten zien.
U
- Uitsparing
- Het weghalen van het achtergrondontwerp onder een element, zodat het element rechtstreeks op het materiaal drukt in plaats van over andere inkten. Het tegenovergestelde van overdruk.
V
- Veiligheidsmarge
- De marge binnen de snijlijn waarbinnen belangrijke tekst en elementen moeten staan, zodat ze niet wegvallen door de snijtolerantie. Ook wel de tekstveilige zone of veilige zone genoemd.
- Verdiepte preeg
- Een afwerkingstechniek die een ontwerp in het materiaal drukt, zodat het onder het oppervlak ligt. Het omgekeerde van pregen (embossing).
- Versiebeheer
- Het bijhouden van revisies van een proef, zodat altijd ondubbelzinnig is welke versie actueel is en welke versie een klant heeft goedgekeurd. Zonder versiebeheer kan een vastlegging van het akkoord niet aantonen wat is afgesproken.
- Verzameldruk
- Meerdere opdrachten samen op één vel drukken om instel- en materiaalkosten te delen. Voordelig, maar het beperkt per afzonderlijke opdracht de keuze van het materiaal en de kleurcorrectie.
- Virtuele proef
- Een digitale weergave van het eindproduct die voor goedkeuring wordt gebruikt. Beoordeeld op nauwkeurigheid (afmetingen, materiaal, plaatsing en afwerking), niet op hoe aantrekkelijk ze eruitziet.
Verder lezen
Lees voor de verschillen waar deze termen om draaien digitale proef, softproof of contractproef, virtuele proef of productmockup en kan een digitale proef de kleur van drukwerk weergeven?. Zie voor de praktijk wat er op een drukproef moet staan en de checklist voor het goedkeuren van drukproeven.
Veelgestelde vragen
Korte, duidelijke antwoorden op de vragen die we het vaakst krijgen. Staat je vraag er niet bij? Vraag het ons.
Vraag het ons gerustWat is het verschil tussen een proef en een mockup?
Een proef dient voor goedkeuring en wordt beoordeeld op nauwkeurigheid; een mockup is een marketingbeeld en wordt beoordeeld op aantrekkingskracht. Ze kunnen uit hetzelfde 3D-model komen, en de proef is het stuk waarvoor de klant tekent.
Wat is het verschil tussen een stanstekening en een hulplijn?
Een stanstekening legt vast hoe het materiaal wordt gesneden, gerild en gelijmd. Een hulplijn is elke indicatieve omtreklijn op een proef die de positie aangeeft. Geen van beide mag worden meegedrukt.
Is een softproof een contractproef?
Dat kan, binnen een volledig kleurbeheerde omgeving met een gekalibreerd scherm, het juiste uitvoerprofiel, gecontroleerde kijkomstandigheden en een afgesproken tolerantie. Op het eigen scherm van een klant bepaalt de contractproef uit de bestelling de kleur.
Wat betekent drukklaar eigenlijk?
Dat een bestand door de preflight is gekomen en geen verdere correctie nodig heeft: de juiste kleurruimte, ingesloten lettertypen, voldoende afloop, voldoende resolutie, een passende inktdekking en een correcte laag voor de stanstekening die niet wordt meegedrukt.
Waarom valt spot-UV klanten tegen?
Omdat het van nature subtiel is: je ziet het als het oppervlak naar het licht kantelt, niet als je er recht op kijkt. Klanten die het alleen als notitie op een platte proef hebben gezien, stellen zich meestal iets veel spectaculairders voor.